VERTEL MIJ WAT
'Maar men kan geen punt achter een verhaal zetten.
Verhalen hebben hun eigen wetten.
Men is niet in staat om de loop van de verhalen te veranderen.
Een verhaal is uitgestorven of een verhaal zal tot het einde der tijden leven.'
Verhalen hebben hun eigen wetten.
Men is niet in staat om de loop van de verhalen te veranderen.
Een verhaal is uitgestorven of een verhaal zal tot het einde der tijden leven.'
Kader Abdolah, De reis der lege flessen
Vlak voor de Boekenweek 2008 was het een belangrijk item in het acht uur journaal: de docent voor de klas die door goed te vertellen zijn leerlingen voor de literatuur weet te winnen. Maar bestaat hij nog, was de vraag. Er is sprake van een herwaardering voor de docent voor de klas, vooral als het cultuuroverdracht betreft. Een docent die goed kan vertellen legt verbanden tussen tijd en tekst, literatuur en het leven, woorden en hun waarde. Sociale situaties spelen hierbij een belangrijke rol. Niet alleen in de omgeving van leerlingen, ook in die van de auteurs en boeken die ze lezen.
Hoeveel zinvolle manieren van vertellen over literatuur zijn er eigenlijk? Vertellen nieuwe media ook een literair verhaal en is dit verhaal anders per medium? 'Leest’ een film anders dan een boek en waarom? Welke mogelijkheden biedt de moderne technologie? Wordt de literatuur ook in de verdere toekomst nog doorverteld? Is er genoeg aandacht voor literair begaafde leerlingen? Beseffen we genoeg dat literatuur een vitaal onderdeel van de maatschappij is? Wat is de invloed van leeftijdsgenoten op leesgedrag van elkaar en maakt het uit of je een jongen of een meisje bent?
AL DIE WOORDEN KRIJGEN VLEUGELS
Opening (plenair)
Aanvang: 10:00 uur
Charlie May opent de Dag van het Literatuuronderwijs met Reinaert de vos… gerapt, een hedendaagse versie van de bekende klassieker. Daarna is het woord aan Herman Pleij (emeritus hoogleraar historische Nederlandse letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam, auteur). Hij geldt als een van de beste sprekers in Nederland. Hij weet als geen ander literatuurgeschiedenis als een spannend verhaal te vertellen en te laten zien dat literatuur een maatschappelijke factor van formaat is. Pleij beschrijft in Het gevleugelde woord (deel twee uit de reeks Geschiedenis van de Nederlandse literatuur) hoe de Nederlandse literatuur in de vijftiende eeuw volwassen wordt. De drukpers maakt er een product van dat niet gebonden is aan een omgeving maar het woord vrij verspreidt. 'Al die woorden krijgen vleugels,’ betoogt Pleij. Het is de geboorte van de literaire tekst als afzonderlijk (kunst)werk. Literatuur reageert op maatschappelijke situaties of is de aanstichter van maatschappelijke vernieuwing. Pleij zal het verhaal van deze periode in vogelvlucht vertellen. Zijn verhaal over de maatschappelijke relevantie van literatuur is tevens het best denkbare pleidooi voor literatuuronderwijs.
Aanvang: 10:00 uur
Charlie May opent de Dag van het Literatuuronderwijs met Reinaert de vos… gerapt, een hedendaagse versie van de bekende klassieker. Daarna is het woord aan Herman Pleij (emeritus hoogleraar historische Nederlandse letterkunde aan de Universiteit van Amsterdam, auteur). Hij geldt als een van de beste sprekers in Nederland. Hij weet als geen ander literatuurgeschiedenis als een spannend verhaal te vertellen en te laten zien dat literatuur een maatschappelijke factor van formaat is. Pleij beschrijft in Het gevleugelde woord (deel twee uit de reeks Geschiedenis van de Nederlandse literatuur) hoe de Nederlandse literatuur in de vijftiende eeuw volwassen wordt. De drukpers maakt er een product van dat niet gebonden is aan een omgeving maar het woord vrij verspreidt. 'Al die woorden krijgen vleugels,’ betoogt Pleij. Het is de geboorte van de literaire tekst als afzonderlijk (kunst)werk. Literatuur reageert op maatschappelijke situaties of is de aanstichter van maatschappelijke vernieuwing. Pleij zal het verhaal van deze periode in vogelvlucht vertellen. Zijn verhaal over de maatschappelijke relevantie van literatuur is tevens het best denkbare pleidooi voor literatuuronderwijs.
WIE HET HET LAATST VERTELD HEEFT LEEFT NOG - ROMAN EN WERKELIJKHEID
Afsluiting (plenair)
Aanvang: 16:15 uur
Adriaan van Dis (auteur) beschouwt de roman als een middel bij uitstek om inzicht te krijgen in de vervlechting en synchroniciteit van complexe maatschappelijke én psychologische processen. In zijn roman De wandelaar snijdt Van Dis de sociale thema's van deze tijd – tevens de eeuwige thema’s van goed en kwaad – aan in een melancholiek, maar ook geestig, verhaal over het verlangen naar liefde en geborgenheid. Hoe lezen leerlingen dit boek? Zien zij de allegorie? Schrijver Adriaan van Dis en jonge lezers (leerlingen vmbo, havo, vwo van het Onze Lieve Vrouwelyceum, Breda) gaan met elkaar in gesprek onder leiding van Pieter Steinz (recensent, literair redacteur).
Aanvang: 16:15 uur
Adriaan van Dis (auteur) beschouwt de roman als een middel bij uitstek om inzicht te krijgen in de vervlechting en synchroniciteit van complexe maatschappelijke én psychologische processen. In zijn roman De wandelaar snijdt Van Dis de sociale thema's van deze tijd – tevens de eeuwige thema’s van goed en kwaad – aan in een melancholiek, maar ook geestig, verhaal over het verlangen naar liefde en geborgenheid. Hoe lezen leerlingen dit boek? Zien zij de allegorie? Schrijver Adriaan van Dis en jonge lezers (leerlingen vmbo, havo, vwo van het Onze Lieve Vrouwelyceum, Breda) gaan met elkaar in gesprek onder leiding van Pieter Steinz (recensent, literair redacteur).
EINDE VERHAAL? - NAPRATEN MET HERMAN PLEIJ
Code WO1: alle stromen.
Napraten met Herman Pleij over de lezing 'Al die woorden krijgen vleugels’ onder leiding van Pieter Steinz. Het verhaal van de literatuur in grote lijnen verteld is een spannend verhaal. Is literatuur ook in vogelvlucht aan leerlingen te vertellen? Is dit misschien zelfs dé manier om ze het overzicht te leren? Welke mogelijkheden biedt een site als www.literatuurgeschiedenis.nl bij deze aanpak? Welke verteltips heeft Pleij voor leraren? Ook schuift Charlie May aan in deze workshop om te vertellen en vragen te beantwoorden over Reinaert de vos… gerapt.
Napraten met Herman Pleij over de lezing 'Al die woorden krijgen vleugels’ onder leiding van Pieter Steinz. Het verhaal van de literatuur in grote lijnen verteld is een spannend verhaal. Is literatuur ook in vogelvlucht aan leerlingen te vertellen? Is dit misschien zelfs dé manier om ze het overzicht te leren? Welke mogelijkheden biedt een site als www.literatuurgeschiedenis.nl bij deze aanpak? Welke verteltips heeft Pleij voor leraren? Ook schuift Charlie May aan in deze workshop om te vertellen en vragen te beantwoorden over Reinaert de vos… gerapt.
HET VERHAAL VAN DE MEESTER
Code WO2: alle stromen
Kader Abdolah (auteur) geldt als een meesterverteller, zowel op papier in zijn romans en verhalen als live vertellend voor een publiek. Dat laatste zal hij 'demonstreren’ op de Dag van het Literatuuronderwijs. Wat zijn voor hem de belangrijkste regels om een verhaal goed te vertellen? Na afloop gaat Kader Abdolah in gesprek met de aanwezigen onder leiding van Iris Pronk (redacteur onderwijs en opvoeding Trouw).
Kader Abdolah (auteur) geldt als een meesterverteller, zowel op papier in zijn romans en verhalen als live vertellend voor een publiek. Dat laatste zal hij 'demonstreren’ op de Dag van het Literatuuronderwijs. Wat zijn voor hem de belangrijkste regels om een verhaal goed te vertellen? Na afloop gaat Kader Abdolah in gesprek met de aanwezigen onder leiding van Iris Pronk (redacteur onderwijs en opvoeding Trouw).
MAAK JE EIGEN BOEK
Code WO3: vmbo en basisvorming
‘Maak je eigen boek’ is de titel van een pak materialen waarbij leerlingen van de onderbouw een compleet eigen boek maken. De leerlingen maken op actieve wijze kennis met de creatieve, technische en ambachtelijke kant van boeken. Aan het eind van de rit hebben ze hun eigen boek in handen. Het concrete van dit project maakt het bij uitstek ook geschikt voor veel vmbo-groepen, bleek op de vorige editie van de Dag van het Literatuuronderwijs. De workshop wordt gegeven door Gijs Wortel en Alwin van Steijn (de Grafische Cultuurstichting). Met mogelijkheid tot aanschaf lespakket.
‘Maak je eigen boek’ is de titel van een pak materialen waarbij leerlingen van de onderbouw een compleet eigen boek maken. De leerlingen maken op actieve wijze kennis met de creatieve, technische en ambachtelijke kant van boeken. Aan het eind van de rit hebben ze hun eigen boek in handen. Het concrete van dit project maakt het bij uitstek ook geschikt voor veel vmbo-groepen, bleek op de vorige editie van de Dag van het Literatuuronderwijs. De workshop wordt gegeven door Gijs Wortel en Alwin van Steijn (de Grafische Cultuurstichting). Met mogelijkheid tot aanschaf lespakket.
VEEL TE VERTELLEN - JEUGDBOEKEN
Code WO4: vmbo en basisvorming
Steeds vaker worden jeugdboekenschrijvers op school uitgenodigd. Hoe pak je dat aan, hoe bereid je je leerlingen voor en hoe bereik je het grootste (leer)effect? Leraren vertellen over hun aanpak, schrijvers over hun bevindingen. Met aandacht voor de Jonge Jury, de belangrijkste leesbevorderingscampagne voor 12-15-jarigen die talrijke mogelijkheden biedt voor een boeiende invulling van lessen, ook in de nieuwe onderbouw. Onder leiding van Jasper Leibbrand vertellen met Ed Dumoulin (Theresialyceum, Tilburg), Ruben Prins (jeugdboekenauteur) en Maren Stoffels (jeugdboekenauteur, winnaar Prijs van de Jonge Jury 2007) over hun ervaringen en geven praktische tips. Met mogelijkheid tot aanschaf lespakket.
Steeds vaker worden jeugdboekenschrijvers op school uitgenodigd. Hoe pak je dat aan, hoe bereid je je leerlingen voor en hoe bereik je het grootste (leer)effect? Leraren vertellen over hun aanpak, schrijvers over hun bevindingen. Met aandacht voor de Jonge Jury, de belangrijkste leesbevorderingscampagne voor 12-15-jarigen die talrijke mogelijkheden biedt voor een boeiende invulling van lessen, ook in de nieuwe onderbouw. Onder leiding van Jasper Leibbrand vertellen met Ed Dumoulin (Theresialyceum, Tilburg), Ruben Prins (jeugdboekenauteur) en Maren Stoffels (jeugdboekenauteur, winnaar Prijs van de Jonge Jury 2007) over hun ervaringen en geven praktische tips. Met mogelijkheid tot aanschaf lespakket.
VAN SCHRIJVER TOT LEZER
Code WO5: vmbo en basisvorming
De film SOS – schrijver op school laat zien wat er gebeurt tussen schrijver en lezer. Het totale productieproces, zowel artistiek als technisch, wordt op speelse wijze in beeld gebracht aan de hand van Hoe overleef ik met/zonder vrienden van een van de populairste jeugdboekenauteurs van de laatste jaren, Francine Oomen. Kijkend naar de dvd leren kinderen – spelenderwijs – begrippen die te maken hebben met de boekenwereld en ze zien met hoeveel liefde en vakmanschap een boek tot stand komt. Ook maken de leerlingen kennis met de drijfveren van de schrijver en het vaak moeizame proces van schrijven en schrappen. Edward van de Vendel (jeugdboekenauteur, winnaar Gouden Zoen 2007) zal – mede aan de hand van fragmenten uit de dvd – Francine Oomen interviewen over haar schrijverschap. Met (gratis) dvd van de film voor de bezoekers van deze bijeenkomst.
De film SOS – schrijver op school laat zien wat er gebeurt tussen schrijver en lezer. Het totale productieproces, zowel artistiek als technisch, wordt op speelse wijze in beeld gebracht aan de hand van Hoe overleef ik met/zonder vrienden van een van de populairste jeugdboekenauteurs van de laatste jaren, Francine Oomen. Kijkend naar de dvd leren kinderen – spelenderwijs – begrippen die te maken hebben met de boekenwereld en ze zien met hoeveel liefde en vakmanschap een boek tot stand komt. Ook maken de leerlingen kennis met de drijfveren van de schrijver en het vaak moeizame proces van schrijven en schrappen. Edward van de Vendel (jeugdboekenauteur, winnaar Gouden Zoen 2007) zal – mede aan de hand van fragmenten uit de dvd – Francine Oomen interviewen over haar schrijverschap. Met (gratis) dvd van de film voor de bezoekers van deze bijeenkomst.
VERHALEN VERTELLEN, VERBEELDEN, VERBOEKEN - OVER VERFILMING EN VERBOEKING
Code WO6: havo, vwo, ckv
Wat kun je beter met woorden zeggen en wat in beelden? Het intrigeert veel leerlingen. Schrijvers die met het hele spectrum van woord naar beeld te maken hebben, laten dit zien en gaan in gesprek met leraren. In deze workshop komen onder leiding van Jeroen S. Rozendaal (o.a. regisseur, producent en wetenschapper) verschillende manieren van schrijven aan de orde, zoals het schrijven van een scenario (inclusief een ministoomcursus!) met Khalid Boudou (auteur o.a. Het schnitzelparadijs, PizzaMaffia). Laurens Abbink Spaink (auteur o.a. Zwartboek) licht toe hoe hij te werk ging bij het verboeken van Paul Verhoevens Zwartboek, welke schrijftechnieken zijn hier belangrijk en wat kun je gebruiken om leerlingen de techniek van het fictief schrijven te leren. Met Kees van Beijnum (auteur o.a. De oesters van Nam Kee) wordt gekeken naar hoe beeld een tekst kan verduidelijken maar ook vervormen, wat blijft er over van het boek of wordt het boek juist meer door beeld?
Wat kun je beter met woorden zeggen en wat in beelden? Het intrigeert veel leerlingen. Schrijvers die met het hele spectrum van woord naar beeld te maken hebben, laten dit zien en gaan in gesprek met leraren. In deze workshop komen onder leiding van Jeroen S. Rozendaal (o.a. regisseur, producent en wetenschapper) verschillende manieren van schrijven aan de orde, zoals het schrijven van een scenario (inclusief een ministoomcursus!) met Khalid Boudou (auteur o.a. Het schnitzelparadijs, PizzaMaffia). Laurens Abbink Spaink (auteur o.a. Zwartboek) licht toe hoe hij te werk ging bij het verboeken van Paul Verhoevens Zwartboek, welke schrijftechnieken zijn hier belangrijk en wat kun je gebruiken om leerlingen de techniek van het fictief schrijven te leren. Met Kees van Beijnum (auteur o.a. De oesters van Nam Kee) wordt gekeken naar hoe beeld een tekst kan verduidelijken maar ook vervormen, wat blijft er over van het boek of wordt het boek juist meer door beeld?
VERDER VERTELLEN - EXCELLENT LITERAIR TALENT
Code WO7: vwo
Veel wordt er geschreven over ontlezing bij de moderne jeugd, weinig over de leerlingen die grote belangstelling voor literatuur hebben. Uit leesbevorderingsproject De Inktaap blijkt jaarlijks dat deze belangstellende leerlingen er wel degelijk in groten getale zijn. Heeft het onderwijs hun genoeg te bieden? En buitenschoolse activiteiten, zoals de masterclass literatuur in Middelburg en het aansluitingsproject via de Vrije Universiteit van Amsterdam? Hoe beoordeelt een hoogleraar moderne letterkunde het aanvangsniveau van letterenstudenten? Met medewerking van Dick Schram (bijzondere leerstoel Leesgedrag aan de Vrije Universiteit Amsterdam), Frank van Doeselaar (Stedelijke Scholengemeenschap Nehalennia, Middelburg) en Theo Witte (vakdidacticus, Rijksuniversiteit Groningen). Met mogelijkheid tot aanschaf lespakket.
Veel wordt er geschreven over ontlezing bij de moderne jeugd, weinig over de leerlingen die grote belangstelling voor literatuur hebben. Uit leesbevorderingsproject De Inktaap blijkt jaarlijks dat deze belangstellende leerlingen er wel degelijk in groten getale zijn. Heeft het onderwijs hun genoeg te bieden? En buitenschoolse activiteiten, zoals de masterclass literatuur in Middelburg en het aansluitingsproject via de Vrije Universiteit van Amsterdam? Hoe beoordeelt een hoogleraar moderne letterkunde het aanvangsniveau van letterenstudenten? Met medewerking van Dick Schram (bijzondere leerstoel Leesgedrag aan de Vrije Universiteit Amsterdam), Frank van Doeselaar (Stedelijke Scholengemeenschap Nehalennia, Middelburg) en Theo Witte (vakdidacticus, Rijksuniversiteit Groningen). Met mogelijkheid tot aanschaf lespakket.
ALLEMAAL VERTELSELS - WAT LERAREN MET DE BOEKENWEEK KUNNEN DOEN
Code WO8: havo, (vwo, ckv)
Boekenweek 2009 heeft als thema 'het dier in de literatuur’. De gelegenheid bij uitstek om aandacht te besteden aan het belangrijkste dier uit de Nederlandse literatuur, Reinaert de vos. Hoe kun je daar zowel klassikaal als in het studiehuis mee omgaan? En welke dierenverhalen lenen zich nog meer voor het onderwijs? Met Hubert Slings (hoofdredacteur van www.literatuurgeschiedenis.nl en werkzaam bij www.entoen.nu) die de tekst van Reinaert de vos vertaalde en terugbracht tot een in het onderwijs werkbare omvang en Joop Dirksen (Pleincollege Eckart, Eindhoven) die het lesmateriaal van Stichting Lezen voor de Boekenweek toelicht. Met lespakket, te downloaden na het symposium (gratis voor deelnemers).
Boekenweek 2009 heeft als thema 'het dier in de literatuur’. De gelegenheid bij uitstek om aandacht te besteden aan het belangrijkste dier uit de Nederlandse literatuur, Reinaert de vos. Hoe kun je daar zowel klassikaal als in het studiehuis mee omgaan? En welke dierenverhalen lenen zich nog meer voor het onderwijs? Met Hubert Slings (hoofdredacteur van www.literatuurgeschiedenis.nl en werkzaam bij www.entoen.nu) die de tekst van Reinaert de vos vertaalde en terugbracht tot een in het onderwijs werkbare omvang en Joop Dirksen (Pleincollege Eckart, Eindhoven) die het lesmateriaal van Stichting Lezen voor de Boekenweek toelicht. Met lespakket, te downloaden na het symposium (gratis voor deelnemers).
HOE ZEG JE DAT? - ICT-TOEPASSINGEN BINNEN HET LITERATUURONDERWIJS
Code WO9: havo, vwo, ckv
Kunnen ICT-toepassingen een bijdrage leveren aan het literatuuronderwijs? Welke materialen zijn er beschikbaar en hoe deze zinvol in te passen in de les? Een van de belangrijkste schrijvers uit de moderne literatuur heeft haar eigen museum: Hella S. Haasse. Welke mogelijkheden biedt dit museum aan het onderwijs? LEES MIJ! is een virtuele hangplek met boeken waar jongeren van elkaar vernemen wat ze van de boeken vinden. LEES MIJ! bestaat uit een website en een serie korte filmpjes over boeken en schrijvers. De didactische mogelijkheden worden toegelicht door Astrid Willemsteijn van Viewpoint Productions (productie beeldende en narratieve documentairefilms), Sara Kolster van het Hella S. Haasse Museum en Daan Beke van Stichting Lezen. Met lespakket, te downloaden na het symposium (gratis voor deelnemers).
Kunnen ICT-toepassingen een bijdrage leveren aan het literatuuronderwijs? Welke materialen zijn er beschikbaar en hoe deze zinvol in te passen in de les? Een van de belangrijkste schrijvers uit de moderne literatuur heeft haar eigen museum: Hella S. Haasse. Welke mogelijkheden biedt dit museum aan het onderwijs? LEES MIJ! is een virtuele hangplek met boeken waar jongeren van elkaar vernemen wat ze van de boeken vinden. LEES MIJ! bestaat uit een website en een serie korte filmpjes over boeken en schrijvers. De didactische mogelijkheden worden toegelicht door Astrid Willemsteijn van Viewpoint Productions (productie beeldende en narratieve documentairefilms), Sara Kolster van het Hella S. Haasse Museum en Daan Beke van Stichting Lezen. Met lespakket, te downloaden na het symposium (gratis voor deelnemers).
JONG LEEST JONG
Code WO10: havo, vwo
Over de peer-to-peer invloed op leesgedrag: jonge schrijvers spreken jonge lezers aan. Hoe dit te gebruiken in het onderwijs? Jonge schrijvers zijn niet per definitie direct lijstauteurs. Deze literatuur kan wel een opstap zijn naar lijstauteurs. Ook is een recente ontwikkeling waargenomen: er is meer uitval van jongens dan meisjes in voortgezet onderwijs (havo, vwo). Jongens blijken zich minder goed te kunnen handhaven in het 'nieuwe leren’, dit is sterk gericht op hoe je je ergens bij voelt, identificatie, verplaatsing. Hoe verhoudt zich dit tot thema’s die aangekaart worden door de jonge schrijvers van nu, welke rol kunnen zij hierin spelen? Onder leiding van Ernest van der Kwast (auteur) gaan Oscar Kocken (auteur, nog niet gedebuteerd), Wiegertje Postma (auteur, debutant), Raoul de Jong (auteur), Jos Lanters (Onze Lieve Vrouwelyceum, Breda) met elkaar in gesprek over deze onderwerpen.
Programmawijzigingen voorbehouden
Over de peer-to-peer invloed op leesgedrag: jonge schrijvers spreken jonge lezers aan. Hoe dit te gebruiken in het onderwijs? Jonge schrijvers zijn niet per definitie direct lijstauteurs. Deze literatuur kan wel een opstap zijn naar lijstauteurs. Ook is een recente ontwikkeling waargenomen: er is meer uitval van jongens dan meisjes in voortgezet onderwijs (havo, vwo). Jongens blijken zich minder goed te kunnen handhaven in het 'nieuwe leren’, dit is sterk gericht op hoe je je ergens bij voelt, identificatie, verplaatsing. Hoe verhoudt zich dit tot thema’s die aangekaart worden door de jonge schrijvers van nu, welke rol kunnen zij hierin spelen? Onder leiding van Ernest van der Kwast (auteur) gaan Oscar Kocken (auteur, nog niet gedebuteerd), Wiegertje Postma (auteur, debutant), Raoul de Jong (auteur), Jos Lanters (Onze Lieve Vrouwelyceum, Breda) met elkaar in gesprek over deze onderwerpen.
Programmawijzigingen voorbehouden